2003

thema 2003: mystiek toen en nu

hildegard von bingen

Waarom mystiek gekozen als speciaal thema voor 2003? Is mystiek niet een mooi aangeklede vorm van egocentrisme? Heeft de samenleving niet juist mensen nodig die zich voor anderen inzetten?
De ‘val van de muur’, de aanscherping van tegenstellingen in de huidige wereld en ‘het einde van de grote verhalen’ hebben veel mensen ontmoedigd. Zoveel hoop, inzet en idealen, en zoveel rampzalige gevolgen! Hoe kon dat gebeuren? Zeker, de samenleving vraagt om onze inzet, maar hoe die inzet vol te houden zonder de inspirerende idealen van weleer? Met leegte in het hart zoeken mensen opnieuw naar bronnen die de ziel (om dat mooie oude woord weer te gebruiken) kunnen voeden. Een oud en bijna vergeten verlangen wordt weer toegelaten - een verlangen naar ‘het geheel andere’ - transcendentie, God, het absolute, het heilige, hoe ook benoemd. Een verlangen naar een leven dat niet opgeslokt wordt door de beslommeringen van alledag.
Op die zoektocht komt mystiek in het vizier. Inspirerende figuren uit het verleden, uit andere delen van de wereld, of ook wel uit de eigen omgeving doemen op, mensen die toegang lijken te hebben tot dat ‘andere’ en tot een verborgen, diepere laag van hun persoonlijkheid. Zulke mensen kunnen voor ons een voorbeeld zijn. Want zij stellen ons voor de vraag: ‘Wat bezielt hen? Staat hun weg ook voor ons open? Wat belet ons hun voorbeeld te volgen?’.
Soms hoor je dan dat datgene waaruit mystici hun kracht lijken te putten eigenlijk ‘niks’ is, een product van de eigen verbeelding, of dat diepe mystieke ervaringen een bijproduct van hersenactiviteiten zouden zijn. Onze cultuur biedt weinig ruimte voor mystiek. Ook deze benadering van mystiek wordt in dit themajaar aan de orde gesteld, onder andere door een psychiater.
In de cursus komen zowel mystici uit de grote spirituele tradities van het Westen aan de orde (Eckhart, Hadewych, Hildegard von Bingen), als mystici uit oosterse tradities (soefisme, zenboeddhisme, shivasme, daoïsme). Maar mystiek is niet alleen iets van het verleden of van verre vertes, ook in onze cultuur zit veel mystiek verscholen: in beeldende kunst (Wim de Haan, Mondriaan, Malewitch, Rotkho), in literatuur (T.S. Eliot, Achterberg, Lucebert) en in films (Tarkowski). Ook aan deze vormen van mystiek wordt in onze cursus aandacht besteed.
Uiteindelijk gaat het niet om ‘piekervaringen’ van versmelting en eenheid, maar om de vraag hoe mystiek doorwerkt in het dagelijkse leven - hoe bijvoorbeeld een mens die een mystieke weg gaat opener en ruimhartiger kan worden. Wij hopen dat het themajaar 2003 ertoe kan bijdragen op weg te gaan en de ervaringen die al gaande worden opgedaan te verdiepen.


Aanbevolen literatuur:

streepje Bulhof, Ilse N., ‘Over mystieke werkelijkheidskennis’ in: Je reinste werkelijkheidskennis. Over hedendaagse mystiek, pag. 15-33 red. Bart Voorsluys; Zoetermeer, 2001.
streepje Goorbergh, Edith van den en Theo Zweerman, Was getekend, Franciscus van Assisi. Aspecten van zijn schrijverschap en brandpunten van zijn spiritualiteit; Assen, 1998.
streepje Haakman, Albert, De mystiek ontsluierd; Budel, 2002.
streepje Mommaers, Paul en Jan van Braght, Mysticism: Buddhist and Christian. Encounters with Jan van Ruusbroeck. New York, 1995. (Is ook in het Nederlands verschenen.)
streepje Smith, Huston, Forgotten Truth. The Common Vision of the World’s Religions; San Francisco, 1976
Namens de Programmaraad FOW,
Ilse N. Bulhof
Title Filter     Display # 
# Article Title
1 Mystiek en dichtkunst, De rode draad van de mystiek. Vanaf het Hooglied uit het Oude Testament tot Lucebert
2 Mystiek en beeldende kunst: Mondriaan, Malewitch en de Haan
3 Geen ziel zonder lichaam, geen lichaam zonder ziel; Over daoïsme en mystiek
4 De mystieke ervaring in psychologisch perspectief
5 Mystiek en film, De hoer van God. Verlossing door verkrachting
6 Vrouwen in de mystiek, Hildegard von Bingen
7 Mystiek in de islam, Djalai-uddin Roemi en het soefisme
8 Meister Eckhart en het Oosten
9 Algemene inleiding