Newsfeeds

thema 2004: inzicht in geweld

Filosofie en spiritualiteit zijn geen ‘opium van het volk’. Als het goed is dienen zij niet als een verdovend middel dat je doet wegdromen van de realiteit. Zij kunnen juist helpen om realiteiten onder ogen te zien en je er mee uiteen te zetten, soms ook met onprettige realiteiten. Zodat je beter toegerust ermee kunt leren leven.
Dit is ook van toepassing bij het onderwerp van het nieuwe ‘themajaar’. Behalve een drietal jaarcursussen met vaste onderwerpen, biedt FOW op dezelfde dagen ook steeds een serie voordrachten over een thema dat jaarlijks wisselt. Zo’n themajaar is bedoeld iets van de wijsheid die in de vaste cursussen wordt opgediept uit de filosofische en spirituele tradities van de mensheid, uitdrukkelijk in verband te brengen met bepaalde onderwerpen die hedendaagse mensen door het hoofd spoken. Voor het jaar 2004 betreft het onderwerp vragen die te maken hebben met onze relatie tot geweld(dadigheid) in onze moderne samenleving.
De nadruk ligt daarbij niet in de eerste plaats op oorlogsgeweld in internationaal verband, ook niet op de vraag wanneer geweld wel of niet gerechtvaardigd kan heten (al kunnen zulke dingen ook aan de orde komen), maar dichter bij huis op vragen naar aanleiding van agressief gedrag, intimidatie en gewelddadigheid in eigen omgeving (op straat, in openbaar vervoer, bij stadions e.d.). Als uitloper van een bredere tendens tot verruwing en verharding, waarover berichten en geruchten ons vaker lijken te bereiken. Een nuchtere vraag is om te beginnen of er werkelijk sprake is van een feitelijke toename gedurende de laatste decennia. Al in het begin van de serie komt een kundig socioloog (later nog een sociaalfilosoof) ons daarover informeren en over maatschappelijke ontwikkelingen die daarmee samenhangen.
Ook als die toename vooral betrekking zou hebben op de hoeveelheid beelden van geweld die over ons wordt uitgestort (geweldfilms op tv, journaals, pers en overige media), zal een dergelijke toename het bewustzijn van mensen toch niet geheel onberoerd laten. Met dit woord ‘bewustzijn’ kan meteen ook de focus aangeduid worden waarmee we het thema willen benaderen en waarop we het willen toespitsen, evenals het soort vragen dat ons hierbij het meest motiveert. Met name vragen als: vinden we in ons bewustzijn angsten voor geweld, neigingen tot, of eventuele fascinaties met geweld? Wat voor psychische factoren en uiterlijke omstandigheden spelen daarbij een rol? Hoe kunnen mensen leren daarmee te leven zonder hypocrisie en verdringing, maar vooral ook zonder er blindelings door meegesleept te worden? Hoe krijgen we meer toegang tot de ‘primaire openheid’ van ons aller bewustzijn, die ruimte biedt aan zó’n veelvuldige differentiatie van gedragsmogelijkheden dat de mogelijkheid tot gewelddadig gedrag zelden gerealiseerd hoeft te worden? Zodat geweld niet meer de enige optie hoeft te lijken voor wie geen ‘looser’ (’watje’ of ‘mietje’) wil wezen. Wat voor leerprocessen kunnen ervoor bevorderlijk zijn om ook bij geweldsituaties in contact te blijven met helderheid en meegevoel? In lijn met de enige leefregel die altijd goud blijkt te zijn: wat gij wilt dat u de mensen doen, doet gij hun evenzo (of: wat je niet wilt dat jou geschiedt, doe dat ook een ander niet)?
Diverse filosofische en spirituele stromingen zullen aan de orde komen met wat zij te bieden hebben aan inzichten en praktijken die voor ons onderwerp relevant zijn. Vormen van existentiële filosofie kunnen daarvoor in aanmerking komen, maar er is ook behoefte aan heldere begripsbepalingen en aan antropologische en sociaalfilosofische analyse. Bijvoorbeeld over de vraag of geweld wezenlijk eigen is aan de menselijke aard, zoals vaak wordt beweerd (misschien als potentialiteit?).
Wat religieuze tradities betreft: het christendom heeft behalve een gewelddadig verleden als dekmantel voor politieke machten, steeds ook vreedzame stromingen gekend die praktisch werkzaam waren in de geest van Christus. Een kenner van de franciscaanse traditie komt daarover vertellen. Ook jodendom en islam hebben een langdurige geschiedenis van gemengde ervaringen met vrede en geweld, politiek en mystiek, die doorloopt tot op de huidige dag. Hun bevindingen kunnen leerzaam zijn voor ons.
Het ‘Verre Oosten’, dat intussen minder ver geworden is, kent nogal wat leerscholen die nadruk leggen op een ‘innerlijke’ weg bij de verwerking van problemen en conflicten; een weg van ‘werken aan jezelf’, van introspectie en meditatie. Dat kan soms gepaard gaan met een lijfelijke training in alertheid en weerbaarheid, zoals bij sommige ‘martiale kunsten’. Kenners en beoefenaars van daoïsme, boeddhisme en zenboeddhisme zullen van één en ander blijk geven.
In India vond de aloude notie van ahimsa (niet-schaden) in de vorige eeuw een effectieve voortzetting in leer en praktijk van mahatma Gandhi, die nadien ook doorwerkte bij de zwarte emancipatiebeweging in de V.S. ten tijde van Martin Luther King en waarvoor de westerse filosoof Arne Naess indertijd een lucide pleidooi heeft geschreven. Ook daaraan wordt een cursusdag gewijd.
Tenslotte komt een vrouwelijke psychiater, vertrouwd met westerse psychoanalyse en met boeddhistische meditatie, haar licht laten schijnen op wat heilzaam en wat destructief is in onze ziel.
Al met al een pittig onderwerp, maar met een benadering die de dwaalwegen van utopisme en van cynisme beide wil vermijden. In de geest van FOW: informatie en bezinning die kan bijdragen tot verdieping van zelfkennis, tot meer begrip voor anderen en tot opbouwend handelen. Om iets van door te geven bij opvoeding en onderwijs
Aanbevolen literatuur:

streepjeKoen Boey (red.), Filosoferen over geweld, Acco Leuven, 2000
streepjeArne Naess, Gandhi and group conflict, an exploration of satyagraha, Universitetsforlaget Oslo 1974. (een hoofdstuk hieruit vertaald door Kees Schuyt in het themanummer ‘Geweld’ van Wijsgerig Perspectief, 15,2,1974/1975
streepjeHenk Procee (red.), Het beest in de mens, Ambo Baarn, 1994
streepjeKees Schuyt en Gabriel van den Brink (red.), Publiek geweld, Amsterdam University Press, 2003

Namens de Programmaraad FOW,
Otto D. Duintjer


Title Filter     Display # 
# Article Title
1 Psychologie, ontwikkeling en geweld: over tolerantie, empathie en compassie
2 Geweld, vechtlust en gezondheid bij mannen. Oude oplossingen voor nieuw geweld: ritualisering
3 Zen en geweld
4 Sociaal-filosofische aspecten van geweld. Geweld tussen angst, verlangen en kick
5 Islam
6 Zinvol geweld. Over geweld en extase
7 Shambala, de Weg van de Krijger
8 Geweldloze kracht: Het hart van spiritualiteit en vrede
9 De actualiteit en spiritualiteit van Mahatma Gandhi
10 Hoe wezenlijk is geweld? Beschouwingen vanuit de filosofische en psychologische antropologi
 
<< Start < Prev 1 2 Next > End >>
Page 1 of 2