thema 2008: Bronnen van ethisch besef

In onze tijd lijkt het alsof de traditionele bronnen van ethisch besef niet meer voldoen. Dit komt niet alleen doordat moderne mensen ernaar streven autonoom te zijn, maar ook doordat zij ervaren dat zij deel uitmaken van lange termijn processen waarop individuen - hoezeer zich ook bewust van hun verantwoordelijkheid - weinig invloed hebben. Daar komt nog een groeiend besef bij dat normen voor goed en kwaad relatief blijken te zijn. Het gevolg is dat laatmoderne mensen hun morele oriëntatie verloren hebben en zich op zichzelf teruggeworpen voelen - en dat ook zijn.

In deze situatie zoeken zij naar manieren om hun morele integriteit te hervinden. Maar hoe? Is het zich vastklampen aan oude normen en waarden een oplossing? Of kunnen ze in zichzelf aanzetten vinden tot een ethisch besef en tot een waarlijk moreel gedrag dat niet slaafs aan uiterlijke normen wil beantwoorden? Kunnen ze zich oriënteren op waarden waarin ze iets van de eigen diepste verlangens en bekommernissen kunnen herkennen?
In het kader van deze vragen staat de huidige belangstelling voor (neo-)aristotelische deugdethiek.
Evolutiedenkers verankeren het ethisch besef in onze op altruïsme geprogrammeerde genen. Zij zijn geïntrigeerd door aanzetten van ethisch besef/gedrag bij dieren.

In Filosofie Oost-West staan wij open voor stemmen uit andere culturen. Ook daar vinden we antwoorden op de vraag naar de bronnen van ethisch besef. Daoïsme en boeddhisme stellen dat het gaat om een terugvinden van de oorspronkelijke openheid die wij allemaal altijd al in ons hebben. Het confucianisme kende een deugdethiek die een opvallende parallel vertoont met de aristotelische ethiek. In Afrika wordt veel waarde gehecht aan het publiekelijk uitspreken van schuld – waarna op opmerkelijke wijze vergeving volgt.

Het themajaar wil de verschillende bronnen van ethisch besef verkennen, en, zo mogelijk, uitdiepen.

Namens de Programmaraad
Ilse Bulhof en Bruno Nagel
Title Filter     Display # 
# Article Title Hits
1 Dostojevski en Kierkegaard : het menselijk tekort 1927
2 De spanning tussen waarheid en verzoening in Zuid-Afrika en Cambodja 1481
3 Ethisch besef in het hindoeïsme : van de Bhagavad Gita tot Gandhi 1931
4 Evolutionaire psychologie : ethisch besef bij mens en dier 1757
5 Mystiek als bron van ethisch besef? : Over het Goede 1542
6 Daoïsme : lichamelijkheid als bron van ethisch besef 1548
7 Boeddhisme : ethisch besef voorbij goed en kwaad 1934
8 Deugdethiek Oost en West : ethisch besef bij Mencius en Aristoteles 1600
9 Westerse filosofie : Nietzsche en Taylor 1501